Hoofdstuk II
Ruimtelijke ordening en grondrecht
Urbanismo, ruimtelijke planning, bouwvergunningen, wederrechtelijke bouwwerken en regularisatie binnen een geregionaliseerd kader.
Krachtens artikel 148.1.3 van de Spaanse Grondwet zijn de autonome gemeenschappen bevoegd voor ruimtelijke ordening, stedenbouw en huisvesting. Elke gemeenschap heeft daarom haar eigen stedenbouwkundige wetgeving uitgevaardigd, terwijl de Staat de basisvoorwaarden behoudt inzake de juridische toestand van de grond, de waardering en de rechten en plichten van de eigenaars, thans opgenomen in de gecoördineerde wet op de grond en de stedelijke herwaardering van 2015.
Het arrest 61/1997 van het Constitutioneel Hof bevestigde dat de Staat geen alomvattend stedenbouwkundig wetboek voor het hele land mag uitvaardigen. Stedenbouwkundige vraagstukken moeten bijgevolg steeds worden onderzocht aan de hand van de wetgeving van de betrokken gemeenschap en de ruimtelijke plannen van de betrokken gemeente.
II.1Urbanismo
Het stedenbouwrecht bepaalt hoe grond mag worden ontwikkeld en gebruikt. De staatswetgeving onderscheidt basistoestanden van de grond (landelijk en verstedelijkt), terwijl de regionale wetten de grond indelen in categorieën zoals stedelijke grond, ontwikkelbare grond en niet-ontwikkelbare grond, elk met eigen rechten en plichten.
II.2Ruimtelijke planning
Territoriale plannen op regionaal en, in sommige gemeenschappen, op insulair of subregionaal niveau bestaan naast de gemeentelijke algemene plannen. De hiërarchie en de bindende kracht van deze instrumenten verschillen per gemeenschap, en plannen kunnen door de rechter worden vernietigd, waardoor de voorheen geldende plannen herleven.
II.3Bouwvergunningen
Werken en wijzigingen van gebruik vereisen in de regel een gemeentelijke vergunning of, voor een toenemend aantal kleine werken, een voorafgaande melding (declaración responsable of comunicación previa). Het toepassingsgebied van elk stelsel wordt bepaald door het regionale recht en de gemeentelijke verordeningen. Vergunningen die in strijd met de planning zijn verleend, kunnen worden herzien en vernietigd.
II.4Stedenbouwkundige conformiteit
Nagaan of een gebouw in overeenstemming is met het toepasselijke plan, met de verleende vergunning en met de omschrijving in het eigendomsregister, is een kernonderdeel van elke verwerving. Door de gemeente afgegeven attesten en de inschrijving van de verklaring van nieuwbouw (declaración de obra nueva) zijn relevante aanwijzingen, maar niet altijd doorslaggevend.
II.5Wederrechtelijke bouwwerken
Werken die zonder vergunning of in strijd met de vergunning zijn uitgevoerd, kunnen leiden tot procedures tot herstel van de stedenbouwkundige wettigheid, met inbegrip van afbraak, alsook tot administratieve sancties. De verjaringstermijnen voor herstelprocedures worden bij regionale wet vastgesteld en lopen sterk uiteen; voor bepaalde categorieën van beschermde grond bepalen veel regionale wetten dat geen verjaring geldt. Ernstige gevallen kunnen bovendien misdrijven tegen de ruimtelijke ordening uitmaken in de zin van de artikelen 319 en 320 van het Wetboek van Strafrecht.
II.6Regularisatie
Verscheidene regionale wetten voorzien in mechanismen om de toestand te erkennen van gebouwen ten aanzien waarvan geen herstelmaatregelen meer kunnen worden genomen, zoals het stelsel van gelijkstelling met de toestand buiten ordening (asimilado a fuera de ordenación) in Andalusië. Een dergelijke erkenning legaliseert het gebouw niet; zij bepaalt welke werken en welk gebruik toelaatbaar blijven.
II.7Landelijke grond
Op landelijke of niet-ontwikkelbare grond gelden strikte bouwbeperkingen. Woningen zijn er slechts toegelaten in de gevallen en onder de voorwaarden die de regionale wetgeving uitdrukkelijk bepaalt, en de voorschriften inzake minimale perceelsoppervlakte, landbouwgebruik en beschermde categorieën moeten geval per geval worden onderzocht.
II.8Wijziging van de bestemming van de grond
Herclassificatie en bestemmingswijziging gebeuren via de wijziging of herziening van ruimtelijke plannen, waarvoor openbare inspraak, waar nodig een strategische milieubeoordeling en goedkeuring door de bevoegde overheden vereist zijn. Eigenaars hebben geen algemeen recht op een bepaalde classificatie, en de staatswetgeving regelt schadeloosstelling slechts in beperkte gevallen.
II.9Regionale stedenbouwkundige wetgeving
Elke autonome gemeenschap heeft haar eigen stedenbouwwet. Voorbeelden zijn de LISTA in Andalusië (Ley 7/2021), de TRLOTUP in de Valenciaanse Gemeenschap (Decreto Legislativo 1/2021), Ley 13/2015 in de Regio Murcia, Ley 9/2001 in de Gemeenschap Madrid, Ley 12/2017 op de Balearen en Ley 4/2017 op de Canarische Eilanden. Deze wetten worden vaak gewijzigd.
II.10Administratieve procedures
Stedenbouwkundige beslissingen zijn bestuurshandelingen die onderworpen zijn aan de gemeenschappelijke administratieve procedure (Ley 39/2015) en die kunnen worden aangevochten met een administratief beroep en voor de bestuursrechter (Ley 29/1998). Het stedenbouwrecht erkent bovendien een actio popularis (acción pública), waarmee eenieder de naleving van de planningswetgeving kan vorderen.
Voornaamste bronnen
- Constitución Española, de 27 de diciembre de 1978España
- Real Decreto Legislativo 7/2015, de 30 de octubre, por el que se aprueba el texto refundido de la Ley de Suelo y Rehabilitación UrbanaEspaña
- Ley 7/2021, de 1 de diciembre, de impulso para la sostenibilidad del territorio de Andalucía (LISTA)Andalucía
- Decreto Legislativo 1/2021, de 18 de junio, del Consell, de aprobación del texto refundido de la Ley de ordenación del territorio, urbanismo y paisaje (TRLOTUP)Comunitat Valenciana
- Ley 13/2015, de 30 de marzo, de ordenación territorial y urbanística de la Región de MurciaRegión de Murcia
- Ley 9/2001, de 17 de julio, del Suelo de la Comunidad de MadridComunidad de Madrid
- Ley 12/2017, de 29 de diciembre, de urbanismo de las Illes BalearsIlles Balears
- Ley 4/2017, de 13 de julio, del Suelo y de los Espacios Naturales Protegidos de CanariasCanarias