Hoofdstuk I
Vastgoed- en goederenrecht
Eigendom, zakelijke rechten, overdracht van onroerend goed, inschrijving in de openbare registers, hypotheken en mede-eigendom naar Spaans burgerlijk recht.
Het Spaanse goederenrecht steunt op het Burgerlijk Wetboek van 1889 en op de hypotheek- en registerwetgeving, aangevuld met bijzondere wetten inzake bouw en appartementsrecht. Verscheidene autonome gemeenschappen met een eigen burgerlijk recht, met name Catalonië, regelen onderdelen van het goederenrecht zelf.
Naar gemeen burgerlijk recht gaat de eigendom over door de combinatie van een geldige titel (titulus) en levering (modus), zoals blijkt uit de artikelen 609 en 1095 van het Burgerlijk Wetboek. Noch de notariële akte noch de inschrijving vormt op zichzelf het overdrachtsmechanisme, maar beide spelen in de praktijk een doorslaggevende rol.
I.1Eigendom en zakelijke rechten
Het Burgerlijk Wetboek omschrijft eigendom als het recht om een zaak te genieten en erover te beschikken binnen de door de wet gestelde grenzen (artikel 348). Naast de volle eigendom erkent het Spaanse recht vruchtgebruik, gebruik en bewoning, erfdienstbaarheden, opstalrechten en zekerheidsrechten. Publiekrechtelijke beperkingen die voortvloeien uit de wetgeving inzake ruimtelijke ordening, kustbescherming en milieu bepalen vaak de werkelijke inhoud van het eigendomsrecht.
I.2Vastgoedtransacties
Een gebruikelijke verwerving omvat een onderhandse overeenkomst, een authentieke akte verleden voor een Spaanse notaris (escritura pública) en de inschrijving. De notaris controleert identiteit, handelingsbekwaamheid en bepaalde fiscale en administratieve vereisten; buitenlandse partijen moeten in de regel over een fiscaal identificatienummer (NIE) beschikken. Het juridisch boekenonderzoek (due diligence) betreft gewoonlijk het eigendomsregister, het kadaster, de stedenbouwkundige toestand, schulden aan de vereniging van mede-eigenaars en lokale belastingen.
I.3Koopovereenkomsten en arras
In onderhandse koopovereenkomsten wordt vaak handgeld (arras) bedongen. Artikel 1454 van het Burgerlijk Wetboek regelt de arras penitenciales, die het mogelijk maken van de overeenkomst af te zien tegen verlies van het handgeld of betaling van het dubbele bedrag; de rechtspraak onderscheidt ze van bevestigende arras (arras confirmatorias) en arras met het karakter van een strafbeding (arras penales). De kwalificatie hangt af van de uitdrukkelijke bewoordingen van de overeenkomst, die daarom een zorgvuldige redactie verdient.
I.4Inschrijving en het Registro de la Propiedad
Het eigendomsregister wordt beheerst door de Ley Hipotecaria. De inschrijving heeft in beginsel een declaratoire en geen constitutieve werking, maar biedt aanzienlijke bescherming: krachtens artikel 34 van de Ley Hipotecaria wordt een derde die te goeder trouw en onder bezwarende titel verkrijgt van de ingeschreven eigenaar beschermd zodra hij zelf is ingeschreven. Het kadaster (Catastro) is een afzonderlijk fiscaal register waarvan de omschrijvingen kunnen afwijken van die van het eigendomsregister.
I.5Hypotheken
Een conventionele hypotheek ontstaat pas wanneer zij bij authentieke akte is gevestigd en in het eigendomsregister is ingeschreven. Hypothecaire kredieten aan natuurlijke personen met betrekking tot woonvastgoed vallen bovendien onder Ley 5/2019 inzake kredietovereenkomsten met betrekking tot onroerend goed, die Richtlijn 2014/17/EU omzet en precontractuele informatieplichten en een notariële transparantiecontrole oplegt. De uitwinning verloopt via de bijzondere procedure van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering of buitengerechtelijk voor een notaris.
I.6Nieuwbouw en projectontwikkeling
De Ley de Ordenación de la Edificación (Ley 38/1999) omschrijft de rol van de bouwheer-promotor, de architect, de aannemer en de andere bouwactoren en bepaalt de aansprakelijkheidstermijnen voor bouwgebreken: tien jaar voor structurele gebreken, drie jaar voor gebreken die de bewoonbaarheid aantasten en één jaar voor afwerkingsgebreken. De eerste aanvullende bepaling beschermt de voorschotten die kopers van woningen in aanbouw betalen, door middel van garanties of verzekeringen.
I.7Mede-eigendom
De gewone mede-eigendom (comunidad de bienes) wordt beheerst door de artikelen 392 e.v. van het Burgerlijk Wetboek. Elke mede-eigenaar kan te allen tijde de verdeling vorderen, onder voorbehoud van overeenkomsten tot onverdeeldheid voor ten hoogste tien jaar. Onverdeelde aandelen komen vaak voor bij gezinsaankopen en nalatenschappen en geven geregeld aanleiding tot vragen over beheer en verdeling.
I.8Appartementsrecht en comunidades de propietarios
Gebouwen en complexen die in kavels zijn verdeeld, vallen onder de Ley de Propiedad Horizontal (Ley 49/1960), die de exclusieve eigendom van elke kavel combineert met de mede-eigendom van de gemeenschappelijke delen. De vereniging van mede-eigenaars handelt via de algemene vergadering, de voorzitter en de beheerder (syndicus) en beslist volgens meerderheidsregels die per onderwerp verschillen. Catalonië regelt het appartementsrecht in Boek V van zijn Burgerlijk Wetboek.
I.9Geschillen over onroerend goed
Vastgoedgeschillen worden beslecht door de burgerlijke rechter overeenkomstig het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Ley 1/2000). Het gaat onder meer om vorderingen tot erkenning van eigendom, tot herstel in het bezit, tot grensbepaling, tot verbetering van het eigendomsregister en om vorderingen wegens bouwgebreken. Bij een internationaal element komt de internationale bevoegdheid inzake zakelijke rechten op onroerende goederen exclusief toe aan de gerechten van de lidstaat waar het goed gelegen is (artikel 24 van de Brussel Ia-Verordening).
Voornaamste bronnen
- Real Decreto de 24 de julio de 1889 por el que se publica el Código CivilEspaña
- Decreto de 8 de febrero de 1946 por el que se aprueba la nueva redacción oficial de la Ley HipotecariaEspaña
- Ley 49/1960, de 21 de julio, sobre propiedad horizontalEspaña
- Ley 38/1999, de 5 de noviembre, de Ordenación de la EdificaciónEspaña
- Ley 1/2000, de 7 de enero, de Enjuiciamiento CivilEspaña
- Regulation (EU) No 1215/2012 on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters (recast)European Union
- Codi civil de Catalunya (Llibres primer a sisè)Catalunya